رديف مقامات

بعد از شناخت مقامات موسيقي قرآن، بايد تناسب آنها را با يكديگر بدانيم تا هر مقامي در موضع مناسب خويش قرار گيرد و قرائت قرآن از نظر فني، رديف زيبا و دل نشيني پيدا نمايد. براي اينكار، هر يك از مقامات را در نظر گرفته و تناسبش را با ديگر مقامات مي سنجيم.

  • مقام بيات :

    بيات را ام المقامات گويند. شايد اين نامگذاري به اين سبب باشد كه بيات با همه مقامات متناسب است و پس از آن هر مقامي را مي توان تلاوت كرد. اگر چه مرسوم است پس از بيات، مقامات رست، صبا و نهاوند خوانده شود.

    ام المقامات بودن بيات، مقام موجب گرديده است تا پس از هر مقامي آنرا بتوان خواند.

  • مقام رست :

    چون رست ملك المقامات است، پس از هر مقامي تلاوت مي شود. پس از مقام رست مقامات چهارگاه، سه گاه و نهاوند خوانده مي شود.

  • مقام سگاه :

    قبل و پس از مقام سه گاه، مقامات چهارگاه و حجاز خوانده مي شود.

  • مقام حجاز :

    قبل و پس از حجاز مقامات سگاه و صبا خوانده مي شود.

  • مقام نهاوند :

    قبل و پس از نهاوند مقامات حجاز، چهارگاه و صبا خوانده مي شود.

  • مقام صبا :

    قبل و پس از صبا مقامات سگاه، حجاز و نهاوند خوانده مي شود.

  • مقام چهارگاه :

    قبل و پس از چهارگاه، سگاه و صبا خوانده مي شود.

    لازم به ذكر است كه اگر معاني آيات شريفه با رديف انتخاب قاري مناسبت نداشته باشد بايد رديف ديگري انتخاب گردد و هرگز نبايد هدف والاي هنر قرائت را كه القاي معناست فداي موسيقي قرائت نمود، اگرچه در يك قرائت طولاني فقط فقط دو مقام خوانده شود. اين سنت مشهور كه تلاوت را با مقام بيات شروع مي كنند زماني پسنديده است كه با آيات شروع تلاوت تناسب داشته باشد. مثلاً اگر شروع تلاوت با آيات شريفه اي است كه احكام فقهي را بيان مي كند، مانند:

    « وَ يَسْئَلونَكَ عَنِ الْمحيضَ »

    نبايد با مقام بيات تلاوت شود و زيباتر آن است كه با مقام رست خوانده شود.

    مطلب بعدي اين است كه برخي از قراء مصري، رديف خاصي براي تلاوت خويش دارند و هميشه از آن استفاده مي كنند؛ همچون اين رديف ها:

    1- مقامات: بيات، رست، چهارگاه، سگاه، حجاز و بيات.

    2- مقامات: بيات، صبا، نهاوند يا حجاز، رست، سگاه، چهارگاه و بيات.

    3- مقامات: رست، سگاه، بيات، صبا، حجاز و رست.

    بايد گفت: اين رديف ها براي قاري قرآن ملاك قابل قبولي نيست بلكه بايد قبل از تلاوت، ريدف مناسبي كه به القاء معنا خدشه وارد نكند تنظيم نمود و سپس تلاوت كرد.

    سخن مشهوري است كه مي گويد: «در هر مقامي كه تلاوت با آن آغاز مي شود بايد با همان مقام تلاوت را ختم كرد» اما بايد توجه داشت، هر چند در هنرهاي آوازي، مثلاً آواز ايراني از هر دستگاهي كه آواز شروع مي شود در همان دستگاه بايد فرود آمد، اما هنر قرائت اگر چه در رديف هنرهاي آوازي است، مزيت و شرافتي عالي بر آنها دارد و آن تلاوت كلام وحي و القاي معنا با اين تلاوت است. پس اگر در زمان ختم تلاوت، معناي آيه شريفه تناسب با مقامي كه شروع به تلاوت شده است نداشته باشد، نبايد با آن مقام ختم نمود و فرود آمد. بلكه فرود و ختم قرائت بايد با هر مقامي كه متناسب با معني آيه شريفه است، باشد.

  • Zugriffe: 6241