هنر قرائت مانند ديگر عبادات، آداب خاصي دارد كه بايد آنها را شناخت و انجام داد. بدون رعايت اين آداب، حق تلاوت ادا نمي شود و مشقت و زحمت قاري هَباءً مَنثورا مي گردد. در اين فصل به بررسي اين آداب خواهيم پرداخت و از حضرت حق مي خواهيم كه ما را موفق به رعايت كامل آنها بفرمايد و اگر هم قصور، يا تقصيري در آن بود به فضل و كرم خويش با ما معامله فرمايد.

اَللّهُمَّ عامِلْنا بِفَصْلِكَ وَ لا تُعامِلْنا بِعَدْلِكَ يا كَريم.

آداب ظاهري

الف) طهارت و نظافت:

قالَ اَميرُالمُؤمِنينَ ـ عَلَيْهِ السَّلامُ ـ لا يَقْرَاُ الْعَبْدَ اذا كانَ عَلي غَيْرِ طَهورٍ حَتّي يَيَطَهَّرَ.

بنده خدا، هنگامي كه طهارت ندارد، قرآن تلاوت نمي كند.

قالَ الصّادقُ ـ عَلَيْه السَّلامُ ـ كانَ فيما وَعَظَ اللهُ تبارك وَ تَعالي بِه عيسي: وَاقْرَأْ كِتابي وَ اَنْتَ طاهِرٌ.

و كتاب مرا در حالي كه پاكيزه و با طهارتي بخوان.

عَنِ الصّادقِ ـ عَلَيْهِ السَّلامُ ـ قالَ: قالَ رسولُ الله ـ صَلَّي اللهُ و الِهِ و سَلَّمْ ـ : نَظِّفوا طَريقَ الْقُرآن؛ قيلَ يا رسول اللهِ وَ ما طَريقُ الْقُرآنِ؟ قالَ؛ اَفْواهُكُمْ قيل بِماذا؟ قالَ صَلَّي اللهِ عَلَيهِ و آله و سلَّم: بِالسِّواكِ.

راه قرآن را تميز نماييد. گفتند: راه قرآن چيست؟ فرمودند: دهانهايتان. گفتند: به چه وسيله؟ فرمودند: با مسواك.

بر قاري قرآن لازم است، هنگام تلاوت پاكيزه باشد. اگر چه وضو گرفتن براي قرائت قرآن مستحب است، ولي رعايت ادب در محضر حق تعالي، وضو داشتن را ايجاب مي كند. همچنين نظافت بدن و دهان و پوشيدن لباس تميز، از آداب ظاهري هنر قرائت مي باشد. رعايت اين آداب موجب نورانيت قاري و زيباتر شدن تلاوتش مي گردد. زيرا تلاوت قرآن، گفتگوي عابد و معبود است و به هنگام گفتگو با مولا بايد طاهر و نظيف بود.

ب) رعايت وقار و استقبال قبله:

قالَ رَسولُ اللهِ ـ صَلَّي اللهُ علَيَه و آله وَ سَلَّم ـ يَقُولُ اللهُ عَزَّ و جلَّ: يا حَمَلَة الْقرآنِ تَحَبَّبوا اِلَي اللهِ بِتَوْقيرِ كِتابِهِ يَزِدْكُمْ حُبَّا و يُحْبِبْكُمْ اِلي خَلْقِهِ.

اي حاملان قرآن، با بزرگداشت قرآن و حفظ وقار در مقابل آن، خدا را دوست بداريد تا اين دوستي را افزايش دهد و شما را محبوب مردم قرار دهد.

قاري قرآن بايد احترام قرآن را حفظ نمايد. مكان، زمان و حالتي را براي تلاوت انتخاب كند كه منافي شأن و عظمت كلام وحي نباشد (در حال راه رفتن، يا در حال رانندگي،‌ يا در حمام و ...). حتي الامكان رو به قبله تلاوت نمايد و بدنش آرام باشد. نتيجه محترم داشتن قرآن و رعايت وقار در برابر آن، اين است كه خداوند محبتش را نسبت به قاري افزون ساخته و او را محبوب مردم قرار مي دهد.

ج) دعا قبل و بعد از تلاوت

قالَ الْحَسَنُ بْنُ عَليَّ ـ عَليْهِ السَّلامُ ـ : مَنْ قَرَء القُرآنَ كانَتْ لَهُ دَعْوة مُجابةٍ اِمّا مُعَجَّلَة وَ اِمّا مُؤجَّلَةً. وَ عَنِ الصّادِق ـ عَلَيْهِ السَّلامُ ـ ؛ اِذا اَخَذْتَ الْمُصْحَفَ فَقُلْ: «اَللّهُمَّ اِنّي اُشْهِدُكَ اَنَّ هذا كِتابَكَ الْمُنْزَلَ مِنْ عِنْدِكَ عَلي رَسولِكَ مُحَمَّد بن عَبْدِالله وَ كِتابَكَ النّاطِقِ عَلي لِسانِ نَبِيِّكَ جَعَلْتَهُ هادياً مِنْكَ اِلي خَلْقِكَ وَ حَبْلاً مُتَّصِلاً فيما بَيْنَكَ وَ بَيْنَ عِبادِكَ. اَللّهُمَّ اِنّي نَشَرْتُ عَهَدَكَ وَ كِتابَكَ. اللّهُمَّ فَاجْعَلُ نَظَري فيهِ عِبادَةً وَ قِراءَتي فيه ذِكْراً وَ فكري فيه اعْتِباراً وَ اجْعَلْني مِمّنِ اتَّعَظَ بَبيانِ مَواعِظِكَ فيه وَ اجْتَنَبَ مَعاصِيكَ وَ لا تَطْبَعْ عِنْدَ قِراءتي عَلي قَلْبي وَ لا عَلَي سَمْعي وَ لا تَجْعَلْ عَلي بَصري غِشْاوَةً وَ لا تَجْعَلْ قِراءتي قِراءةً لاْ تَدَبُّر فيها، بل اجْعَلْني اَتَدبُّرَ اياتِه وَ اَحْكامِه اخذاً بِشَرايعِ دينِكَ. وَ لا تَجْعَلْ نَظَري فيهِ غَفَلةً وَ لا قِراءتي هَذْراً. اِنَّكَ اَنْتَ الَّرئوفُ الرَّحيم.

وَ قَدْ رُوِيَ لِلْفراغ اَنَّهُ يقولُ: «اللّهُمَّ اِنّي قَدْ قَرأتُ ما قَضَيتَ مِنْ كِتابِكَ الِّذي اَنْزَلْتَهُ علي نَبيِّكَ الصّادِق ـ صَلَّي الله عليه و آله و سَلَّمْ ـ فَلَكَ الْحَمْدُ رَبَّنا اَللّهُمَّ اجْعَلْني مِمَّنْ يُحِلُّ حَلالَهُ وَ يُحَرِّمُ حَرامَهُ وَ يُؤمِنُ بِمُحْكَمِهِ وَ مُتَشابِهِهِ وَ اَجْعَلْهُ اُنساً في قَبْري وَ اُنْساً في حَشْري وَ اجْعَلْنْي مِمَّنْ تَرْقيهِ بِكُلِّ ايهٍ دَرَجةً في اَعْلي عِلّيِّين، امينَ رَبَّ الْعالَمينَ
.

كسي كه قرآن بخواند، براي وي دعاي مستجابي است، يا در حال و يا در آينده.

هنگامي كه قرآن را گرفتي پس بگو:

خدايا! ترا شاهد مي گيرم كه اين كتاب توست كه بر رسولت، از جانب تو نازل شده است و كلام ناطق توست كه بر زبان نبيت جاري شده است. آنرا هدايت كننده اي از جانب خودت براي مردم قرار دادي و ريسمان متصلي بين خود و خلقت قرار دادي. خدايا! كتاب و عهدت را گشودم، پس نگاهم را در آن عبادت و قرائتم را ذكر و فكرم را عبرت قرار ده و مرا از كساني كه از بيان موعظه هايت پند گيرند و از معاصيت دوري مي گزينند، قرار ده و بر دل و گوش و چشمانم، هنگام قرائت مهر غفلت نزن و قرائتم را قرائت بي تدبر قرار مده بلكه مرا متدبر در آيات و احكام و گيرنده دستورات دينت قرار ده و قرائتم را با غفلت و بي دقت قرار مده. همانا تو با رأفت و مهرباني و پس از تلاوت مي گويد:

خدايا! آنچه از كتابت مقدر فرموده بودي، خواندم پس اي خداي ما، سپاس مخصوص توست. خدايا! مرا از كساني كه حلال آنرا حلال و حرام آنرا حرام مي دانند و به محكم و متشابهش ايمان دارند قرار ده و قرآن در قبر و حشر انس من قرار ده و مرا از كساني قرار ده كه با خواندن هر آيه اي، درجه اي از درجات بهشت را بالا مي روند.

دعا سبب اتصال عبد به معبود است. و همانطور كه قرآن كريم فرموده است، اگر دعاي ما نبود، خداوند هيچ نظر و عنايتي بر ما نمي فرمود؛

قُلْ ما يَعْبؤُبِكُمْ رَبّي لَوْلا دُعاؤُكُمْ.

بگو: اگر دعايتان نبود، پروردگار من هيچ اهميتي به شما نمي داد.

يكي از مواقع استجابت دعا پس از تلاوت قرآن است. و چه زيباست كه قاري قرآن به دعا خواندن قبل و پس از تلاوت عادت كند. در روايات اهل البيت ـ عليهم السلام ـ ادعيه بسياري براي قبل و پس از تلاوت وارد شده است كه براي نمونه دو مورد از آنها را نقل كرديم. حفظ اين دعاها و يا هر دعايي كه قاري قرآن بنا بر ذوق و فهمش انتخاب كند و ملزم شدن به خواندنشان قبل و بعد از تلاوت سبب افزوني جمال و اثربخشي تلاوت خواهد شد.

Zugriffe: 6055