آموزش صوت و لحن

مدرس :استاد غلامرضا شاه میوه

درس نهم

 

تا اینجا ما با ویژگیهای اصوات آشنا شُدیم ، حال باید دید چه عواملی موجب شکل گیری یک صدا می شود به هر حال اصوات انسانی هر کدام دارای طبیعتی خاص خود هستند که این طبیعت در بستر سلسله عواملی شکل گرفته است ، برخی از این عوامل بطور جبری صدای ما را شکل داده است و برای ما گُریز از آن امکان پذیر نبوده و یا بسیار سخت می باشد . بطور کُلّی این علل و عوامل در 5 عنوان طبقه بندی می شود :

1- وراثت :

امروزه ثابت گردیده که بسیاری از خُصوصیّات شخصیّتی انسان اعم از ویژگیهای جسمی و فیزیکی و یا ویژگیهای روحی و روانی از طریـق وراثت انتقال می یابد . رنگ چشمان ، مو ، شکل ظاهری ، قد و قامت ، نوع صدا و یا بسیاری از رفتارهای ما از نسـل های قبل تر به ما انتقال می یابد . این موارد را در علمی بنام ژنتیک مورد بررسی قرار می دهند یکی از مواردی که از طریق وراثت منتقل می شود خصوصیّات صوتی نظیر طنین ، شدّت و ارتفاع صداست . بطوریکه مثلاً طنین صدای دو خواهر یا برادر یا یک پدر و پسر بسیار شبیه به هم است . وجود افراد خوش صدا در یک خانواده و حتّی در چند نسل متفاوت ، همگی حاکی از این مسئله است . گرچه الزاماً اینگونه نیست که این خصوصیّات حتماً از یک نسل قبل تر به فرد منـتقل شود بلکه ممکن است از نســل های پیش تر از آن نیز انتقال یابد . به هر حال نوع صدای ما تا حدّ زیادی توسّط ژنها به ما منتقل می شود و گُریزی از آن نیست .

2- محیط :

انسان از همان بدو تولّد همواره تحت تأثیر محیط پیرامون خود قرار داشته و دارد . این تأثیرها بخصوص بیشتر صوتی است بطوریکه کودک سُخـن گفتن و تبدیل اصوات به الفاظ را با همان نشیب و فرازهای صوتی که در محیط پیرامون وی و خانواده اش وجود دارد یاد می گیرد . برای مثال لهجه ی یک انسان ، متأثر از محیط پیرامون وی شکل می گیرد یا بطور نمونه تون سُخن گفتن در برخی خانواده ها بالاتر و در برخی خانواده ها مُلایم تر و آهسته تر است . معمولاً فرکانس صدای صُحبت عادّی در محیط های روستائی که سر و صدای زیادی در آن وجود ندارد بسیار پائین تر از فرکانس صدای افراد شهر نشین است . زیرا بدلیل آلودگیهای صوتی موجود در محیط های شهری ، افراد همواره مجبورند از فرکانس بالاتری برای صحبت کردن استفاده کنند . بنا بر این محیط می تواند روی شکل گیری صدای فرد بویژه از نظر ارتفاع تأثیر بگذارد .

3- وضعیّت جغرافیائی - آب و هوا :

آب و هوا و منطقه جغرافیائی که انسان در آن زندگی می کند در شکل گیری و پرورش صدا ، هم تأثیر مثبت و هم منفی دارد . براساس بررسیهای موجود ، معمولاً بهترین صداها ( از نظر موسیقائی ) در مناطق خوش آب و هوای مدیترانه ای و یا مُشابه آن وجود دارد . وجود اصوات برجسته و نمونه با استانداردهای بالای جـهانی در کشورهایی همچون : مصر ، یونان ، ایتـالیا ، سوریّه و ترکیّه مؤیّد چنین موضوعی است . درکشور ما نیز میانگین اصوات مستعد و خوب در مناطق خوش آب و هوای کوهستانی نظیر اردبیل و کردستان و آذربایجان و یا مناطق مرطوب شمالی نظیر گیلان و مازندران بسیار بالاتر از مناطق کویری و گرم و خشک است .

4- نژاد :

دانستیم که عوامل وراثتی در انتقال خصوصیّات صوتی چه نقشی دارند . در اینــجا به موضوع دیگری که هر چند بی ارتبـاط با مسئله‌ی وراثت نیست امّا خود ، دارای هویّت مُستقلّی می باشد و آن مسئله ی نژاد است ، اشاره می کنیم . مطالعات انجام شده نشان می دهد که نژادهای مختلف به رغم برخورداری از تنوّع و گوناگونی درونی موجُود در هر نژاد ، در عین حال خصوصیّات مُشتــرکی دارند که آنها را از نژاد دیگر مـُتمایز و مُتـــفاوت می کند . در خصــوص صوت نیز چنیــن قاعـده ای حُکمفرماست . برای مثال نژادهای ساکن در شمال آفریقا دارای اصواتی بم و قوی هستند در حالیکه در نقطه ی مقابل آنها نژاد ساکن در جنوب شرقی آسیا می باشند که در کشورهایی چون : مالزی ، اندونزی ، تایلند و فیلیـپـین ساکن هستند . این نژاد معمولاً دارای صدایی زیر و ضعیف می باشند ضمن آنکه میانگین استعداد صوتی در برخی از نژادها مانند مصری ها و ایرانی ها به مراتب بیشتر از نژاد ساکن در شبه جزیره ی عربستان از نقطه نظر فعّالیّت موسیقائی می باشد

5- گوش :

گوش وسیله ی دریافت اصوات در انسان است ، بدیهی است همانطور که انسانها در حواس مختلف خود دارای تفاوت هایی هستند و برخی از حسّ بویایی یا بیـــنایی قوی تری برخوردارند ، اشخاص در قدرت گیرائی اصوات پیرامون خود نیز متفاوت می باشند .گوشِ پاره ای اندک از انسانها قادر است مجموعه ای از نت های مختلف موجود در یک قطعه موسیقی را بطور کامل دریافت کند این افراد معمولاً جزو معدود کسانی هستند که از استعداد موسیقی یا صوتی لازم برای فعالیت در حوزه ی آواز یا موسیقی برخوردار هستند . به چـنین موضوعی ( تیزگوشی ) گویند . تیزگوشی افراد بسیار متفاوت است . دقیقاً همین تیزگوشی است که افراد را تحت تأثیر آواهای زیبا قرار داده و حسّ آنان را در خواندن و زمزمه کردن نغمات ترغیب می کند . فلذا یکی از مهمترین عوامل شکل گیری صوت از همان بدو کودکی ، مسئـله ی گوش انسان و به عبارت صحیــح تر تیزگوشی اوست زیرا افراد تیزگوش با بهــره مندی از چنین خاصیتی بهتر در می یابند که صدای خود را چگونه مورد استفاده قرار دهند

Zugriffe: 4108