آموزش صوت و لحن

مدرس :استاد غلامرضا شاه میوه

درس هفتم

انعطاف

چهارمین ویژگی از ویژگیهای اصوات که اختصاص به صدای موسیقایی دارد ویژگی انعطاف صدا است . این مفهوم بر گرفته از ویژگی مدّت است که مفهومی کاملاً موسیقایی دارد . همانطور که می دانید مدّت مکث و استقرار روی درجات صوتی در یک قطعه موسیقایی متفاوت است . گاه این مدّت ممکن است بطور مثال 2 ثانیه یا نصف آن یا حتّی کمتر باشد ، به همین دلیل است که شکل نُت ها در موسیقی متفاوت است . بیشترین ارزش زمانی یک نُت در موسیقی مربوط به نُت گِرد است . نصف ارزش نُت گرد به نُـت سفید 4 / 1 آن به نُت سیاه ، 8 / 1 به نُت چنگ ، 16 / 1 به نُت دولا چنگ ، 32 / 1 به نُت سه لا چنگ ، 64 / 1 به نُت چهارلا چنگ اختصاص دارد . از این مقدّمه ی کوتاه نتیجه میگیریم اگر قطعه ای موسیقی که از نُت های گرد یا سفید ساخته شده باشد را بشنویم و آن را با قطعه ای دیگر که از نُُُت های سه لاچنگ یا چهار لاچنگ ساخته شده باشد مقایسه کنیم در می یابیم که سرعت اجراء نُت ها در قطعه ی دوّم بسیار بیشتر از قطعه ی اوّل است در اصطلاح موسیقی به این موضوع « تُندای » یک قطعه موسیقی می گویند . در مورد اصوات انسانی نیز چنین موضوعی صادق است ، زیرا برای اجراء قطعات با سرعت بالا یا نُت های سریعتر نیاز به حنجره ای بسیار آماده و سریع الإ نتقال است در حقیقت هر چه قدرت مانور یک صدا در انتقال درجات صوتی یا نُت ها بیشتر باشد اصطلاحاً می گویند انعطاف پذیری آن صدا بالاست . انعطاف صوت در نزد افراد یکسان نیست . برخی از صدایی سنگین تر و کند تر برخوردارند و برخی نیز اساساً انعطاف لازم برای اجراء درجات موجود در یک قطعه موسیقی را ندارند و پاره ای هم دارای صدایی بسیار منعطف می باشند . در میان قاریان مصری که تماماً از انعطاف پذیری لازم برخوردار بوده اند که توانسته اند چنین جایگاهی را کسب کنند هم شاهد تفاوت هایی از حیث میزان انعطاف صدای آنان هستیم برای مثال قاریانی همچون علی محمود ، مصطفی اسماعیل ، غلوش ، شحّات انور ، حصّان صدایی بسیار مُنعطف تر از امثال ابراهیم شعشاعی ، منصور شامی دمنهوری و بسیونی دارند .

قاریان زیر به ترتیب از سه نوع صدای پر انعطاف ، متوسّط و کم انعطاف برخوردار هستند  .

مثال 1 : استاد مُحمّد عبدالعزیز حصّان

مثال 2 : استاد عبدُالباسط مُحمّد عبدالصّمد

مثال 3 : استاد مُحمّد بسیونی

 

 در میان خصوصیّات صوت ، مهمترین خصیصه برای دنبال کردن فعالیت های آوازی بویژه تلاوت قرآن کریم ، انعطاف پذیری صدا است . در واقع منظور از« صوت حسن » یا صدای خوش در روایات بیشتر مربوط به همین ویژگی است زیرا وقتی کسی از انعطاف صوتی لازم برخوردار نباشد اصولاً صدایی نغمه پذیر نخواهد داشت و بدیهی است چنین کسی قادر به دنبال کردن تلاوت قرآن نمی باشد بنا بر این مرز بین اصوات خوش یا حسن از غیر آن با انعـطاف پذیری معــلوم می شود که البته لازمه ی آن هم بهـره مندی از یک حدّ اقل لازم می‌باشد. انعطاف صوت در تلاوت قُرآن کریم دو کاربرد بسیار مُهم دارد .

1- انتخاب سرعت یا دور تلاوت :

اصولاً درشیوه های موجود تلاوت قرآن کریم مشاهیر تلاوت ملاحظه میشود ، برخی که از انعطاف صوتی کمتری برخوردارند ، از دور کنُدتری در تلاوت خود استفاده می نمایند در صورتیکه قاریانی که از انعطاف صوتی مناسب تر و بیشتری بهره مند هستند قادرند از دور یا سرعت بیشتری هم استفاده کنند . قاریان عزیز نیز باید در انتخاب دور تلاوت خود به این ویژگی صوتی توجّه نموده و بر اساس میزان انعطاف پذیری ، سرعت تلاوت خود را انتخاب نمایند . برای مثال سرعت تلاوت مرحوم حصّان بسیار بیشتر از محمُود علی البنّاء می باشد .

2- انتخاب شیوه لحنی تلاوت :

انتخاب شیوه ی لحنی در تلاوت کاملاً به ویژگیهای صوتی قاری بستگی دارد مثلاً کسی که صدای او دارای انعطاف پذیری متوسّطی است قادر به اجراء نغمات یا مقاماتی که در آن پرده ها به سرعت انتقال می یابد نیست . این موضوع بویژه در فرودها یا صعودهائی که در یک نفس اجراء می شود بیشتر خود را نشان می دهد بنا بر این انتخاب ردیف ها در تلاوت با خصوصیّات صوتی قاری بخصوص میزان انعطاف پذیری او ارتبا ط مستقیم دارد


Zugriffe: 4987