آموزش صوت و لحن

مدرس :استاد غلامرضا شاه میوه

درس پنجم

 

 

 

دردرس قبلی با برخی مسائل مربوط به شدّت یا قوّت صوت آشنا شدیم در ادامه لازم است چند نکته ی دیگر بیان شود : تا پیش از اختراع میکروفون و دستگاههای تقویت صوت ، ارزش قوّت و رسائی صوت در عالم قرائت بسیار حائز اهمیّت بود ، بطوریکه در کشور مصر قاریانی همچون شیخ عبدالفتّاح شعشاعی و شیخ علی محمُود بدلیل برخورداری از صدائی قوی تر و رساتر همواره طیف بیشتر و وسیع تری از مُستمعین را تحت تأثیر صدای خود قرار می دادند و در نتیجه از طرفداران بیشتری برخوردار بوده و همواره در رتبه های نخست قرائت جای داشتند در حالیکه قاریانی نظیر شیخ مُحمّد رِفعَت علیرغم برخورداری از تکنیک بالاتر و ظرافت های بیشتر لحنی در رتبه های بعدی قرار داشتند امّا پس از اختراع میکروفون در سال 1931 میلادی بواسطه ی استفاده از دستگاههای تقویت صوت ، ظرایف و دقایق تلاوت قاریانی همچون شیخ رفعت بیشتر معلوم گردید و بدین ترتیب وی توانست به عنوان قاری اوّل مصر در جهان قرائت شهرت یابد . امروزه در مسابقات قرآن کریم نیز این ویژگی صدا بدلیل استفاده از میکروفون بدرستی مورد ارزیابی قرار نمی گیرد زیرا با کمی عقب و جلو شدن قاری نسبت به میکروفون قوّت و ضعف صدای او غیر واقعی جلوه می کند . از طرفی در آئین نامه ی صوتِ مسابقات قرآن در سالهای اخیر فرازی تحت عنوان استفاده ی صحیح از ولوم صوت درج گردیده که مورد توجّه داور مربوطه قرار می گیرد و آن به این معنا ست که معمولاً قاریانی که دارای شدّت و قوّت بیش از اندازه هستند باید در پرده های اوج یا توسّط صدا با کم کردن ولوم صدا ( کاستن از قوّت ) لطافت و زیبائی بیش تری به صدای خود بدهند زیرا استفاده از چنین تکنیکی در بسیاری از قاریان مصری مانند مُصطفی اسماعیل ، شحّات انور ، عبدُالباسط ، غلوش ، منشاوی و غیره مرسوم است و قاریان ما نیز با استفاده ی صحیح از ولوم صدا می توانند تأثیر گذاری بیشتری در تلاوت خود ایجاد کنند .

3. طنین

سومین ویژگی صوت را طنین ( رنین ) زنگ یا رنگ گویند . گر چه برداشت از زنگ صدا با مفهوم کلّی طنین متفاوت است امّا به هر حال طنین یک صدا ، معرّف شخصیّت و جنسیّت ذاتی آن صداست . در اصل تعریف طنین چنین است : « مجموعه ی خصوصیّات ساختاری یک صدا که موجب تمایز و تفاوت آن از دیگر اصوات مشابه هم شدّت و هم ارتفاع با آن می شود . » به بیان علمی تر اگر صدای دو ساز مختلف را در نظر بگیریم که از نظر ارتفاع و شدّت یکسان باشند برای مثال هر دو با فرکانس Hz 250 با شدّتی برابر شروع به نواختن کنند ، آنچه باعث می شود صدای این دو ساز ( که در این مثال می تواند ویُلن و فلوت باشد ) متفاوت به گوش برسد طنین این دو صداست . به همین جهت وقتی مُنحنی صدای این دو ساز ثبت میگردد ، دو شکل مُختلف از این دو صدا حاصل میآید . طنین مانند اثر انگشت در افراد است همانطور که اثر انگشت دو نفر با هم یکی نیست طنین صدای افراد مختلف نیز با هم متفاوت است گرچه ممکن است طنین صدای اعضاء یک خانواده بسیار هم شبیه به یکدیگر باشد امّا به هر حال تجزیه و تحلیل علـمی بوسیله ی دستگاهـهای مربوطه نشان داده که تفـاوت هائی در آنها وجود دارد . پاره ای از افـراد بطور ذاتی از صـدائی خوش طنین برخوردارند و پاره ای هم دارای طنین نازیبا هستند امّا غالب مردم در حدّ میانه ای از این دو حالت قرار دارند یعنی از طنین صــدائی عادّی ( نه زشت و نه زیبا ) بهره مند می باشند . امروزه برای انتخاب گویندگان و مُجریان برنامه های رادیوئی و تلویزیونی معمولاً به این ویژگی صوت توجّه میشود یعنی افرادی که از طنین دلنشین تر و گوش نواز تر برخوردارند را علاوه بر شرایط دیگر همچون گویش روان و فصیح انتخاب می کنند . نکته ی دیگر اینکه بعضاً گفته می شود صدای کسی دارای طنین است و صدای دیگر طنین ندارد که این عبارت با توجّه به توضیحات داده شده کاملاً غلط است زیرا تمامی صداها دارای طنین می باشند امّا برخی طنین زیباتر و برخی طنین معمولی وعدّه ای نیز طنین نازیبا تری دارند ، هر چند در تشخیص زیبائی و دلنشینی یک طنین ، سلیقه ها متفاوت است امّا بطور کلّی همواره یک سلیقه ی عمومی مشترک در تشخیص زیبائی و نازیبائی طنین صدای افراد وجود دارد . امروزه در مُسابقات قرآن کریم ویژگی طنین از ارزش والاتری نسبت به قبل برخوردار شده است زیرا با یک صدای خوش طنین ساده ترین نغمات هم زیبا جلوه میکند در حالیکه عکس آن کمتر صادق است

Zugriffe: 2847