آموزش صوت و لحن

مدرس :آقای غلامرضا شاه میوه اصفهانی

درس دوم

صوت یا صدا ، پدیده ای است که ما با گوش خود آنرا درک کرده و انواع مُختلفی دارد . يك تقسیم بندی کلّی در زمینه‌ی صوت ، صداها را به دو دسته اصوات موسیقائی و اصوات غیر موسیقائی تفکیک می کند و چون موضوع مباحث ما اصوات موسیقائی است تنها به بررسی این گروه از اصوات می پردازیم امّا برای آشنائی عزیزان از سایرانواع صوت و دیگر تقسیم بندیهای موجود تنها به ذکر چند نوع از تقسیمات صوت بسنده می کنیم. بطور کُلّی اصوات را از نظر منبع تولید آن به چهار گروه اصوات طبیعی ( مانند صدای رعد و برق ، باد ، موج دریا و بارش باران ) اصوات حیوانی (مانند صدای حیوانات مختلف ) اصوات انسانی که به دو دسته با کلام و بدون کلام (مانند صدای خنده ،گریه و ناله ) و اصوات آلی (مانند صداهای ناشی از ابزار و آلات مختلف ) تقسیم می‌گردد. در این تقسیم بندی صداهای موسیقائی جزو اصوات انسانی و اصـوات آلی نیز هست امّا در تقسیم بندی مورد نظر ما ، اصوات به دو دسته ی اصوات خوشایند و مطبوع و اصوات نا مطبوعتقسیم می شود که همان اصوات مُوسیـقائی و اصوات غیر موسیقائی است . در میان دانشمندان علم صوت شناسی اصوات موسیقائی همواره کانون بیشترین توجّهات بوده است و مطالعات فراوانی بر این گونه اصوات انجام گرفته است تا علل خوشایندی این اصوات را مـعلوم سازند . یک تعریف جامع از صوت میگوید : « صدا در اثر ارتعــاش یک جسم ایجاد شده و در محیط مناسب انتــشار یافته و در محدوده ی فرکانسی معیّنی برای گوش انسان قابل دریافت می باشد » در این تعریف سه جنبه مهمّ در یک صدا مورد توجّه قرار گرفته است . جنبه ی اوّل : تولید صدا ، جنبه ی دوّم : انتشار صدا ، جنبه ی سوّم : دریافت صدا که اگر هر کدام از این سه جنبه وجود نداشته باشد صدائی نیز وجود نخواهد داشت . باید توجّه داشت که صداها همواره بر اثر ارتعاش یک جسم که به آن حرکت ارتعاشی جسم گویند ایجاد می شود . تا ارتعاش در یک جسم نباشد صدائی نیز وجود نخواهد داشت برای مثال ضربه زدن به یک تار سیـمی موجب ارتعـاش تار یا رفت و برگشت آن میشود و در صورتی که در محیط مناسب قرار داشته باشد صدا توسّط مولکولهای هوا بصورت موج منتقل گردیده و به گوش انسان میرسد . در اینجا لازم است به چند نکته ی مهمّ اشاره نمود :

 1- هرچند صدا حاصل از یک حرکت ارتعاشی است امّا نحوه ی حرکت آن درمحیط بصورت موج می بـاشد که به آن حرکت موجی صدا گویند مانند : انداختن یک سنگ در استــخر آب که بشــکل امواج دایره ای شکل از نقطه اصابت سنگ حرکت می کند تا به نقطـه ی سکون برسد . همین امواج صوتی وقتی به گوش می رسند موجب ارتعاش پرده ی گوش گردیده و مجدداً حرکت مــوجی به حرکت ارتعاشی ( ارتعاش پرده گوش ) تبدیل شده و در نتیجه صـدای مورد نظر برای گوش انسان قابل شنیدن می شود.

 2- اگر تعداد ارتعاشات یک جسم را در مدّت زمان یک ثانیه اندازه گــیری کنیم میزان تواتر یا بسامد آن صدا که به آن فرکانس گفته می شود معلوم میگردد . هر چه تعداد آن بیشتر باشد صدا زیرتر و هر چه کمتر باشد صدا بم‌تر شنیده خواهد شد مانند مقایسه ی صدای یک قناری که صدای بسیار زیرتری نسبت به صدای یک گاو دارد . ( از نظر علمي واحد سنجش فركانس يك صدا را هرتز گويند كه با علامت اختصاري Hz معلوم مي گردد . )

 3- وقتی صدا تولید شد بایستی در محیط مناسب انتشار یافته تا برای گوش قابل دریافت باشد ، مثلاً انتشار صوت زیر آب بسیار کندتر از محیط پر از هواست و یا برای مثال در محیط خلاء و بدون هوا اساساً صدا انتشار نمی یابد.

 4- پس از تولید صوت و انتشـار آن ، حتـماً باید دریافـت کننده ای هم وجود داشتـــه باشد تا صدا درک گـردد ، این دریافت کننده میتواند گوش انســان باشد یا گیرنده ای الکترونیکی ، بسیاری از فرکانسـها بـــرای گوش انسـان قابل دریافت نیست در حالیکه ممکن است با یک گیرنده الکترونیکی قـابل دریافت باشد . اساساً انسانها معمـولاً با گوش طبیعی می توانند صداهای بین 20 تا 20000 هرتز را دریافت کنند.

تمــامی اصواتی که در عالم می شـنویم اعم از موسیقائی و غیر موسیقائی دارای سه ویژگی اصلی هستند که عبارتند از:

1- ارتفاع

2- شدت

3- طنین

امّا اصوات موسیقائی انساني علاوه بر این سه ویژگی از دو خصوصیّت انعـطاف پذیری و تحریر نیز برخـــوردارهستند و چون موضوع مباحث ما اصوات خوش و نغـمه پذیر است در دروس آینده به ترتیب این پنج ویژگی را مورد بحث و بررسی قرار خواهیم داد

Zugriffe: 4995