آموزش صوت و لحن

مدرس :آقای غلامرضا شاه میوه اصفهانی

درس يكم

مقدمه

 

تلاوت قـُـرآن کریم اصیل ترین هُــنر اســلامی است که از بــدو نــزول قُــــرآن کریم و پس از سفارشـات و تأکیدات پیـــامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) مبنی بر خواندن و تلاوت این کتاب آسمــانی با صــوت و لحنی زیبـا و عربی همواره مورد توجُّه و اهتمام مسلمانان بوده و خواهد بود .

جُــــملاتی همچـــون : « زيّنوا القرآن بأصواتکم» یا «لکلّ شئ حليه و حليه القرآن الصّوت الحسن » و یا عبـــارت مــعروف « تغنّوا بالقرآن ، فليس منّا من لم يتغنّ بالقرآن » و دههـــا عـبارت دیگر همگی حکایت از اهمیّــت این موضــوع نزد پـــیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) و بــُــزرگان دین دارد و یکی از دلایل جذب جهــانیان بویژه مسلمین به این هُنر مقدّس ، در حقیقت همانا ارائه ی آیات الهی با صدا و لحنی زیـبا بوده است که بدلیل همین سفارشات و تأکیدات شکل گرفته است . این هُــنر شریف در بستر تاریخ ، تحوّلات و پــیشرفت های فراوانی به خود دیده است بطوریکه امروزه در جهان اسلام تلاوت قُـرآن کریم یکی از فنّــی ترین و زیبا ترین هُنرهای اســلامی بوده و بلکه در قیاس با سایر هُنرها نیز از سطح فنّی بالائی برخوردار است .امروزه تلاوت قرآن کریم و حفظ آن که در دو قالب و شیوه ی تحقـیق و ترتیل ارائه میشود طرفداران فراوانی داشته و دههــا مُسابقه ی داخلی و بین المللی در طول سال بیانگر این علاقه و اهمیّت است . بسیاری از عوام تصوّر میکنند که هر کس به مُجرّد داشتن یک صدای خوش و مستعد قادر است به تلاوت قرآن بپردازد در حالیکه با نگاهی کارشناسانه و تخصّصی به هُـنر تلاوت در می یابیم که این هُـنر دارای ظرایف و پیچیدگیهائی است که تنها از طریق آموزشهای صحیح و اصولی و طیّ مدارج لازم نزد اساتید فنّ و سعی و تمرین مسـتمرّ می توان بر آن تسلّط یافت تا عناوینی همچون قاری یا مُـقرئ را احـراز نمود . برای دست یابی به چنین مهـمّی ناگزیر از فراگـیری علوم و فنـونی همچون تجوید ووقـف و ابتداء و برخــورداری از استعـداد صوتی لازم و کسب مهــارت های لحنی مورد نظر هستیم . امّا در میان مؤلّفه های یاد شده مربوط به هُنر تلاوت همچون تجوید ، وقف و ابتداء ، صوت و لحن آنچه که بیشترین تأثـیر را بر مخاطبان این هنر و علاقمندان به این فنّ شریف داشته است همانا صوت و لحن می باشد که ما سعی داریم در این سلسله دروس این دو مؤلّفه ی مُهم و اصلی و عناصر تشکیل دهنده ی آن را بشکل علمی به علاقمندان معرّفی نموده و از این طریق نشان دهیم که این هـُــنر از چه ظرایف و دقــایقی برخوردار است . در اینــجا برای آمادگی ذهنی هر چه بیشتر مخاطبان عزیز عرض می کنیم که اگر شما به تلاوت قرآن چند نــفر از قاریان طراز اوّل و مشهور جهان اسلام همچون مـرحوم شیخ محمّد رفعت ، مرحوم شیخ مُـصطفی اسماعیل ، مرحوم مُحمّد صدّیق منشاوی و مرحوم مُحمّد عبدالباسط عبدالصّمد با دقّت گوش فرا دهید درتمامی این تلاوتها در عین اینکه تـــفاوتهای آشکاری را درک و احساس می کنیـم و لو اینکه از نظر فنّی متوجّه دلایل این تفاوتــها نشویم امّا می توانیم چهار عنصر اساسی و مشترک را در این تلاوتها شناسائی کنیم .

اوّلاً: ستون فقــــرات اصلی تمامی این تلاوتها صوت است با تمامی تفاوتهائی که در صدای این چهار قاری وجود دارد .

ثانیاً: تمامی این قُرّاء از یک سلسله نغمات و ردیف هـائی در تلاوت خود بهره می برند که هر کدام از این چیدمانها نیز تفاوتهائی با هم دارد امّا به هر حال همگی نغمات و مقامات عربی را مورد استفاده قرار می دهــند که ممکن است محــزون یا شاد باشند .

ثالثاً: تمـامی این قُرّاء بر طبق یک ضوابط و اصولی به تــلاوت می پردازند که این اصول و مبانی موجب گردیده نوع مُوسیقی تلاوت با انواع دیگر موسیقی آوازی کاملاً متفاوت باشد.

و بالأخره اینکه هر کدام از این قرّاء از یک شیوه و سبک خاصّی پیروی می کنند که با شـیوه های دیگر متفاوت است و در حقیقت هر کدام از آنها سبک مخـصوص به خود را دارند . مثلاً نحوه ی شروع ، نحوه ی اوج گیری ، ترتیب آهنگ ها ، سرعت تلاوت و بسیاری از عوامل دیگر که تعیین کننده ســبک خاص آنان است . بر این اساس ما در این مبــاحث به ترتیب در پی شناخت و تحلیل این چهار عنصر مهم موسیقی تلاوت یعنی صوت ، نغمه ، مبانی و سبک هستیم که به فراخور اهمیّت هر یک ، تعــدادی از دروس خود را به آنها اختصاص می دهیم . اُمید است با بیان این مُقدّمه عزیزان آمادگی لازم را جهت ورود به مباحث مورد نظر پیدا کرده باشند.

در دروس آینده راجع به عنصر صوت و مؤلّفه های آن با شما صحبت خواهیم کرد


Zugriffe: 4105