مدت نبوت رسول خدا - صلى الله علیه و آله - جمعا ۲۳ سال به طول انجامیده از این مدت ، سیزده سال را در مکه و ده سال را در مدینه اقامت داشته اند. آیات و سورى که در مکه معظمه و در عرض ‍ آن سیزده سال نازل شده اند، آیات و سور (مکى ) نام دارند؛ و آیات و سورى که در مدینه طیبه و در عرض آن ده سال نازل شده اند (مدنى ) نام دارند.
بنابر مشهور، از مجموع ۱۱۴ سوره قرآن کریم ، ۸۶ سوره در مکه ، و ۲۸ سوره در مدینه منوره نازل شده است . سوره هاى مکى نوعا در زمینه اصول عقیدتى از قبیل : توحید، معاد، نبوت ، نظامهاى متقن جهان ، مبارزه طرفداران حق با طرفداران باطل و شکست جباران و طاغوتها و امثال آن است .
و اما سوره هاى مدنى اغلب درباره احکام و حکومت و روابط عمومى و نظام زندگى است . و جنبه رو بنایى دارند. در روایات و نقلها در ترتیب نزول سوره ها اختلاف هست . و شاید اثبات ترتیب صحیح آنها مشکل باشد. اما بنا به نقلى - که بعدا خواهیم گفت - ترتیب نزول سوره هاى مکى چنین است :
۱ - علق ۲ - قلم ۳ - مزمل
۴ - مدثر ۵ - فاتحه الکتاب ۶ - مسد
۷ - تکویر ۸ - اعلى ۹ - لیل
۱۰ - فجر ۱۱ - والضحى ۱۲ - انشراح
۱۳ - والعصر ۱۴ - عادیات ۱۵ - کوثر
۱۶ - تکاثر ۱۷ - ماعون ۱۸ - کافرون
۱۹ - فیل ۲۰ - فلق ۲۱ - ناس
۲۲ - توحید ۲۳ - والنجم ۲۴ - عبس
۲۵ - قدر ۲۶ - والشمس ۲۷ - بروج
۲۸ - والتین ۲۹ - قریش ۳۰ - قارعه
۳۱ - القیامه ۳۲ - همزه ۳۳ - مرسلات
۳۴ - قد ۳۵ - بلد ۳۶ - طارق
۳۷ - قمر ۳۸ -ص ۳۹ - اعراف
۴۰ - جن ۴۱ - یس ۴۲ - فرقان
۴۳ - فاطر ۴۴ - مریم ۴۵- طه
۴۶ - واقعه ۴۷ - شعرا۴۸- نمل
۴۹ - قصص ۵۰ - اسرا ۵۱ - یونس
۵۲ - هود ۵۳ -یوسف ۵۴ - حجر
۵۵ - انعام ۵۶ - صافات ۵۷ - لقمان
۵۸ - سباء ۵۹ - زمر ۶۰ - غافر
۶۱ - فصلت ۶۲ - شورى ۶۳-زخرف
۶۴ - دخان ۶۵ - جاثیه ۶۶ -احقاف
۶۷ - ذاریات ۶۸ - غاشیه ۶۹ - کهف
۷۰ - نحل ۷۱ - نوح ۷۲ - ابراهیم
۷۳ - انبیا ۷۴ - مؤ منون ۷۵ - سجده
۷۶ - طور ۷۷ - ملک ۷۸ - حاقه
۷۹ - معارج ۸۰ - نباء ۸۱ - نازعات
۸۲ - انفطار ۸۳ - انشقاق ۸۴ - روم
۸۵ - عنکبوت ۸۶ - مطففین
این ترتیب ، عینا همان ترتیبى است که مرحوم (ابوعبدالله زنجانى ) در کتاب (تاریخ قرآن ) از مقدمه شهرستانى ؛ موسوم به (مفاتیح الاسرار) از مصحف امام صادق - علیه السلام - نقل کرده است . و نیز همان ترتیبى است که مرحوم طبرسى در تفسیر سوره (هل اتى ) آورده است . با این تفاوت که در آن (سوره حمد) اصلا ذکر نشده است . ولى سوره حمد در اسناد دیگر - چنانکه نقل گردید - سوره پنجم مى باشد. و نیز در تفسیر المیزان ، ج ۱۳، ص ۲۴۹ از (اتقان سیوطى ) و در تاریخ یعقوبى ، ج ۲، ص ‍ ۱۹ با اندک تفاوت ، نقل شده است .
و اما سوره هایى که در مدینه منوره نازل شده اند بنا به نقل قرآن (مصطفى نظیف ) با ترتیب نزول بدین قرارند:
۱ - بقره ۲ - انفال ۳ - آل عمران ۴ - احزاب ۵ - ممتحنه ۶ - نساء
۷ - زلزال ۸ - حدید ۹- محمد (ص )
۱۰ - رعد ۱۱ - رحمن ۱۲ - انسان
۱۳ - طلاق ۱۴ - بینه ۱۵ - حشر
۱۶ - نور ۱۷ ۱۸ - منافقون
۱۹ - مجادله ۲۰ - حجرات ۲۱ - تحریم
۲۲ - تغابن ۲۳ - صف ۲۴ - جمعه
۲۵ - فتح ۲۶ - مائده ۲۷ - توبه
۲۸ - نصر
این ترتیب ، در تاریخ قرآن ، ۱۰۲. و مجمع البیان در تفسیر سوره (هل اتى ) با اندکى تفاوت نقل شده است . در تاریخ قرآن ، سوره (نصر) در ردیف شانزدهم و (تحریم ) در ردیف ۲۲، و در تفسیر مجمع البیان ، سوره نصر، در ردیف شانزدهم و سوره (توبه ) در آخر آمده است .
در مکى و مدنى بودن دوازده سوره از سوره هاى قرآن ، اختلاف پدید آمده است و هر کس نظر ویژه اى داده است . و آنها بنا به نقل تفسیر المیزان (۵)، بدین قرار مى باشد: سوره هاى رعد، رحمن ، جن ، صف ، تغابن ، مطففین ، قدر، بینه ، زلزال ، توحید، فلق ، و ناس .

Zugriffe: 1245