شکى نیست که قرآن مجید، در عرض ۲۳ سال به نحو تدریجى نازل شده است . و از سوى دیگر مى خوانیم که : قرآن کریم در ماه مبارک رمضان و در یک شب نازل گردیده است . به عبارت دیگر، آیه : (( شهر رمضان الذى انزل فیه القرآن )) (۲۴)
تصریح مى کند که قرآن در ماه رمضان نازل گشته است . و آیات شریفه : (( انا انزلناه فى لیله القدر )) (۲۵) و (( انا انزلناه فى لیله مبارکه )) (۲۶) نشان مى دهند که قرآن مجید، در یک شب نازل گردیده است . و آن یک شب در ماه رمضان بوده است . و از روایات به دست مى آید که آن شب ، شب ۲۳ مبارک رمضان است .
و از سوى دیگر مى بینیم که کفار مکه اعتراض کرده و مى گفتند: چرا قرآن کریم ، دفعتا واحده نازل نمى شود؟ در جواب آنان ، خداوند فرمود: این براى آن است که قلب تو را مطمئن و ثابت گردانیم ؛ چون اگر همه قرآن به یک بار، نازل مى شد، وحى الهى قطع مى گردید و دیگر رابطه تو با خدا برقرار نمى شد:
(( و قال الدین کفروا لولا نزل علیه القران جمله واحده کذلک لنثبت به فوادک و رتلناه ترتیلا )) (۲۷).
یعنى (و باز کافران جاهل به اعتراض گفتند که : چرا این قرآن (اگر از جانب خداست ) یکباره براى رسول خدا نازل نگشت (اى رسول ما! جاهلان نمى دانند، حکمتش این است که ) تا (تدریجا) ما تو را به آن دل آرام کنیم (و اطمینان قلب دهیم . و بدین سبب ) آیات خود را بر تو مرتب به ترتیبى روشن (و روشى نیکو) فرستادیم ).
و نیز مى فرماید: (( و قرانا فرقناه لتقراءه على الناس على مکث و نزلناه تنزیلا )) (۲۸).
یعنى : (قرآن را قطعه - قطعه فرستادیم تا آن را با تاءنى و دقت ، بر مردم بخوانى . و آن را بتدریج نازل کرده ایم .)
پس یقینى است که قرآن کریم ، در عرض ۲۳ سال ، نازل گردیده است .
درباره جمع میان این دو مطلب ، در روایات شیعه و اهل سنت آمده است که قرآن ، در یک شب از جانب خداوند به (بیت المعمور) یا (بیت العزه ) نازل شده ، و پس از آن ، بتدریج بر آن حضرت نازل گشته است .
المنار مى گوید: آغاز نزول قرآن در شب قدر بوده است نه همه اش . ولى آن بر خلاف ظهور سه آیه گذشته است که در اول بحث آوردیم .
در کافى از حفص بن غیاث نقل شده است که : از امام صادق - صلوات الله علیه - پرسیدم خدا مى فرماید: (( شهر رمضان الذى انزل فیه القرآن )) و حال آنکه از اول تا آخر قرآن ، در عرض ۲۳ سال نازل شده است ؟
فرمود: تمام قرآن در ماه مبارک رمضان به بیت المعمور نازل شد، سپس در طول بیست سال ، نازل گردید(۲۹) در روایات اهل سنت (بیت العزه ) آمده است .
در تفسیر صافى ، مقدمه نهم (بیت المعمور) را به قلب رسول خدا - صلى الله علیه و آله - تاءویل کرده و مى فرماید: گویا مراد، نزول آن به قلب پیامبر است . چنانکه خداوند فرموده است : (( نزل به الروح الامین على قلبک )) (۳۰) آنگاه در عرض ۲۳ سال ، بتدریج از قلبش به زبانش نازل شده است . وقتى که جبرئیل مى آمد و وحى را با الفاظش مى خواند.
در اینجا تحقیق دیگرى نیز هست که بسیار قوى مى باشد و آن اینکه قرآن مجید دوبار نازل گردیده است ؛ بار اول ، به طور فشرده و بسیط به قلب آن حضرت نازل شده و بار دیگر، به طور مشروح و به تدریج و در عرض ۲۳ سال چنانکه شیخ ابوعبدالله زنجانى در کتاب (تاریخ القرآن ) (۳۱) ترجمه سحاب ، احتمال داده است . و در تفسیر المیزان ، ذیل آیه شریفه (شهر رمضان ...) آن را قبول کرده و بر آن استدلال مفصل نموده است . روایات نیز در دوبار نازل شدن قرآن کریم ، صراحت دارند. چنانکه نقل گردید.
توضیح اینکه : قرآن مجید، خود حاکى است که رسول خدا - صلى الله علیه و آله - پیش از آنکه جبرئیل بیاید و آن را بخواند، قرآن را مى دانست ولى اجازه خواندن نداشت . آن آیه چنین است : (( لا تحرک به لسانک لتعجل به ان علینا جمعه و قرآنه فاذا قراءناه فاتبع قرآنه ثم ان علینا بیانه )) (۳۲)
یعنى : (زبانت را به خواندن قرآن ، حرکت مده ، که جمع کردن و خواندن آن بر عهده ماست . و چون ما آن را خواندیم ، از قرائت آن پیروى کن . سپس تفهیم آن بر عهده ماست .).
از اینجا معلوم مى شود که قرآن کریم با نزول اول ، در قلب آن حضرت بوده است و آن را مى دانسته است . ولى لازم بود جاى مناسب و اندازه مناسب آن را جبرئیل بیان کند که در کجا بخواند و چقدر بخواند؟
وانگهى ، به نظر مى آید که آن حضرت ، فقط قرآن را مى دانست اما نمى توانست آن را به صورت (اعجاز) بخواند. و اگر خودش ‍ مى خواند، نظیر گفته هاى دیگرش مى شد و در قالب اعجاز ادا نمى گردید. ولى جبرئیل آن را به صورت اعجاز مى خواند. و حضرت نیز با همان کلمات ، ادا مى کرد. و کاتبان وحى آن را مى نوشتند؛ مانند آنکه ما به مسافرت رفته ایم و همه چیز آن در ذهن ماست ، ولى نمى توانیم آن را با شعر بخوانیم ، بلکه لازم است تا شاعرى آن را به نظم درآورد و ما در این صورت ، نزول اولى ، براى آن بوده است که لازم بود آن حضرت ، حقایق را بداند. و قبلا به کلیات و فشرده دین ، آگاهى داشته باشد. خلاصه : یک بار قرآن کریم به طور فشرده و مجموعى ، در یک شب به قلب مبارکش نازل گشته ، و بار دیگر در عرض ۲۳ سال ، هر کجا و هر قدر که لازم بود، جبرئیل دانسته هاى او را به صورت (اعجاز) مى خوانده و آن حضرت نیز آن را براى مردم ادا مى فرموده است . تا اینکه تمام آنچه که به قلبش نازل شده بود، در قالب الفاظ، بیان گردیده است .
آنچه کفار مى گفتند: (( لولا نزل علیه القران جمله واحده )) (۳۳) نظرشان به نزول دوم بوده است . و مى گفتند: چرا همه آن را به یک بار نمى خواند و هر از چند صباحى ، چند آیه نازل مى شود. خداوند نیز در جواب آنان فرمود: این ، به علت نشدن وحى و اطمینان قلب پیامبر مى باشد.

Zugriffe: 1379