محتویات و مطالب قرآن مجید را دو نوع مى توان بیان کرد: یکى به طور خلاصه و دیگرى ، به طور مشروح . اما به طور خلاصه بدین قرار است که : از مجموع (۶۲۳۶) آیه قرآن کریم ، حدود (۱۳۰۰) آیه درباره توحید و خداشناسى است . اعم از وجود خدا، وحدانیت و صفات او. و اینکه خلقت عالم و اداره آن در دست خداست و جهان ، تک محورى ، یک قطبى و یک کانونى است : (( الله لا اله الا هو الحى القوم لا تاءخذه سنه و لا نوم له ما فى السموات و ما فى الارض ... )) (۴۱).
و حدود (۱۴۰۰) آیه درباره معاد، قیامت ، مرگ و برزخ ، حشر و نشر، بهشت و جهنم و خلود است . حدود پانصد آیه درباره احکام است . از قبیل حلال و حرام ، تجارت ، جنگ و صلح ، قصاص ، حدود نماز، روزه ، حج و غیره و حدود (۲۰۰۰) آیه در حالات انبیاء، امتها و پیروزى حق بر باطل مى باشد. و بقیه آیات ، درباره اخلاق ، مواعظ، امثال و نظیر آنها است .
اما به طور مشروح همان است که در مقدمه (تفسیر احسن الحدیث ) نوشته ام . و در اینجا از آن نقل مى کنم :
۱ - بیان ذات خدا، صفات خدا، یگانگى خدا و آنچه باید خدا از آن منزه باشد. و آنچه باید خدا به آن متصف باشد (صفات ثبوتیه و سلبیه )
۲ - معاد و قیامت ، حشر و نشر اموات ، زندگى در بهشت و جهنم . و ابدیت و برزخ .
۳ - ملائکه ، یعنى واسطه هاى فیض و نیروهاى با شعور و آگاه ، همچنین جن و شیاطین .
۴ - سرگذشت پیامبران یا انسانهایى که وحى الهى را دریافت کرده و به انسانهاى دیگر ابلاغ نموده اند. و میدان حق و باطلى که به وسیله آنها به وجود آمده است .
۵ - ترغیب و تشویق براى ایمان به خدا و معاد،و ملائکه ، پیامبران و کتب آسمانى .
۶ - خلقت آسمانها، زمین ، کوهها، دریاها، گیاهان ، حیوانات ، ابر، باد، باران ، شهابها، و غیره و خلقت همه عالم .
۷ - دعوت به پرستش خداى یگانه و اخلاص در عبادت . و کسى و چیزى را براى خدا شریک قرار ندادن .
۸ - احتجاجها و استدلالها در مورد خدا، قیامت ، پیامبران و نقل خبرهاى عینى در ضمن احتجاجها.
۹ - تقوى ، پارسى ، و تزکیه نفس ، توجه به نفس اماره و خطر وساوس ‍ نفسانى و شیطانى و نظیر آن .
۱۰ - اخلاق فردى از قبیل : شجاعت ، استقامت ، صبر، عدالت ، احسان ، محبت ، ذکر خدا، محبت خدا، شکر نعمت ، ترس از خدا، توکل به خدا، رضا به رضاى خدا، تسلیم در برابر امر خدا، تعقل و تفکر، صدق و امانت و امثال آن .
۱۱ - اخلاق اجتماعى ، از قبیل : اتحاد، توصیه بر حق و صبر، تعاون در نیکیها، امر به معروف و نهى از منکر، جهاد با مال و جان در راه خدا و تشویق بر اطعام مساکین و غیره .
۱۲ - احکام از قبیل : نماز، روزه ، زکات ، خمس ، حج ، جهاد، نذر، سوگند، بیع ، رهن ، نکاح ، هبه ، حقوق زوجین ، حقوق والدین ، طلاق ، ظهار، وصیت ، ارث ، قصاص ، حدود، قضاوت ، ثروت ، مالکیت ، حکومت ، شورا، حق فقرا و غیره .
۱۳ - حوادث و وقایع ۲۳ ساله بعثت رسول اکرم - صلى الله علیه و آله .
۱۴ - توصیف کلى در همه اعصار از سه گروه : مؤ منین ، کافرین و منافقین .
۱۵ - توصیف قرآن در حدود پنجاه صفت : تسبیح موجودات جهان و نوع آگاهى درون موجودات ، تسبیح به خالق و آفریننده خودشان .
۱۶ - جهان و قوانین پایدار جهان ، ناپایدارى زندگانى دنیا و عدم صلاحیت آن براى اینکه ایده آل مطلوب باشد.
۱۷ - معجزات و خوارج عادات انبیا - علیهم السلام - و تاءیید کتب آسمانى مخصوصا (تورات ) و (انجیل ) و تصحیح اغلاط آن دو، و امثال این مطالب .

Zugriffe: 1379